Gare Maritime

Neutelings Riedijk Architecten i.s.m. Bureau Bouwtechniek en Jan de Moffarts Architecten (restauratie van de bestaande stationsh

Details

Extensa
Brussel
2020
B200564
Ilse Vandesande
ilse.vandesande@b-b.be
https://neutelings-riedijk.com/gare-maritime/
Ney & Partners, Boydens engineering, Omgeving, Henri Jacobs, Venac, FPC
Description du projet
Het historische Gare Maritime op de site van Tour & Taxis in Brussel is omgevormd tot een nieuw stuk stad. Ooit was Gare Maritime het grootste goederenstation van Europa, nu is hier een inspirerende plek ontstaan waar jonge en gevestigde bedrijven hun intrek kunnen nemen met een aangename publieke ruimte voor grote en kleinere evenementen.
De Gare Maritime is het perfecte voorbeeld van een duurzaam en circulair utiliteitsgebouw. Deze overdekte ‘stad waar het nooit regent’ is volledig ontworpen in hout. Gare Maritime is het grootste CLT-project in Europa.
De combinatie van de restauratie van de stationshal en de nieuwe invulling maakt van Gare Maritime een uniek project. De uitgangspunten voor zowel de restauratie als nieuwe inbouwvolumes zijn levensduurverlenging van de materialen en urban mining, vandaag en in de toekomst.
Onder de zijbeuken van de bestaande kapconstructie zijn twaalf houten paviljoenen geplaatst Samen herbergen ze het nieuwe programma van ruim 45.000 m2 kantoren & retail. De paviljoenen voegen zich in het ritme van de gietijzeren spanten en kolommen. Hiertussen ontstaat een samenspel van boulevards, straten, parkjes en pleinen, kortom het weefsel van een echte stad. Door twaalf afzonderlijke paviljoenen te bouwen, krijgt elke huurder een eigen adres en blijft Gare Maritime een project op mensenmaat.
In het hart van het gebouw bevindt zich een grootse centrale ruimte voor publieke evenementen met een aangenaam klimaat dat de seizoenen volgt. Geïnspireerd op de ‘Ramblas’ is aan weerszijde van de evenementenruimte een groene wandelboulevard gemaakt. De boulevards zijn zo breed (16 meter) dat hier ook 10 royale binnentuinen gerealiseerd konden worden met circa 100 hoogstammige bomen. De planten zijn aangepast aan specifieke groeicondities die hier vergelijkbaar zijn met een Mediterraan klimaat. Voor de pleinen ontwierp Brussels beeldend kunstenaar Henri Jacobs acht verschillende mozaïeken.
Door het publiek karakter en de architecturale taal van de hal te respecteren bij de keuze van de nieuwe functie, is behoud en hergebruik van de materialen als vanzelfsprekend. Het bestaande stationsgebouw is in zijn totaliteit behouden, de nieuwe invulling vindt een dak, een huid en nestelt zich in de bestaande constructie zonder verregaande aanpassingen te vragen. Beide structuren staan los van elkaar. De inbouwvolumes kunnen gedemonteerd worden zonder impact op de historische stationshal, de buitenhuid. Verlenging van de levensduur en de principes van veranderingsgericht bouwen worden beiden ingezet om vandaag noch in de toekomst materialen verloren te laten gaan.
Bij de uitwerking werd toegezien op de circulariteit van de constructie door het ontwerpen van demontabele verbindingen en implementatie van modulaire bouwelementen. Het geheel is volledige droogbouw. Binnen een modulair systeem met vrij indeelbare vloervelden kunnen verschillende functies waaronder kantoren, winkels, showrooms of productieruimten eenvoudig geaccommodeerd worden. De stationshal is nu een overdekt plein geschikt voor publiek en privaat gebruik.
Door te ontwerpen op een gridmaat op plan en voor de gevels en door de repetitie van identieke volumes zijn de bouwelementen, van balken tot buitenschrijnwerk, inwisselbaar en is elk element in grote aantallen beschikbaar, wat de mogelijkheden bij hergebruik vergoot.
De structuur en funderingen
100% behoud. De draagkracht is zorgvuldig berekend en de nieuwe toevoegingen afgestemd op de bestaande structuur. De geklinknagelde vakwerkliggers en de driescharnierspanten zijn gerenoveerd en waar nodig verstevigd.
De daken
Het historisch houten dak, zowel de balken, de bebording, als de afwerking binnen zijn behouden en lokaal hersteld.
De dakdichting was einde levensduur en vervangen door sandwichpanelen die verwijderd kunnen worden zonder de onderliggende bebording te beschadigen.
Het RWA systeem is afgestemd op de bestaande dakopeningen.
De buitengevels
100% behoud van de metselwerk gevels. Dorpels en blauwe hardsteen werden op de site Tour & Taxis gerecupereerd. Op deze manier kon ook de parkgevel voor 98% met origineel materiaal gereconstrueerd worden.
CLT
De constructie van de nieuwe inbouwvolumes is uitgewerkt in Cross Laminated Timber (CLT) met een eikenhouten gevelafwerking (FSC). CLT-bouw zorgt voor een enorme reductie van de hoeveelheid cement: in beton zou het gebouw vijf keer zwaarder zijn geweest. Dankzij prefabricatie en de droge afbouwmethode was de bouwtijd aanzienlijk korter dan bij traditionele bouw.
Afwerkmaterialen
Ruwbouw is afbouw. Vloeren en plafonds zijn modulaire systemen. Er zijn geen schilderwerken.
Stadsinfrastructuur
De bestaande kasseien ontdaan van de peklaag en opnieuw gebruikt als gladde bestratingsstenen. De 350 m2 blauw hardsteen van bestaande kades is gerecupereerd en hergebruikt.
Het gebouw is volledig energieneutraal en fossielvrij. De glasgevels hebben zonnecellen, op de hoogste daken ligt 17.000 m2 zonnepanelen. Op alle niveaus zijn vergaande duurzaamheidsmaatregelen gerealiseerd, zo wordt er op een innovatieve manier geothermie toegepast. Voor het eerst wordt er in Brussel water opgepompt uit de rotsachtige ‘sokkel’ op 150m diepte. Hier wordt tot vijf maal meer energie per bronpaar uit de bodem gehaald. Deze energie wordt vervolgens via een geothermisch warmtenet verdeeld naar de houten volumes die elk een warmtepomp hebben en de koude van de bodem rechtstreeks, passief gebruiken om te koelen. Er is geen gas nodig om de gebouwen te verwarmen noch koelmachines om ze te koelen. Daarnaast wordt er ook gebruik gemaakt van indirecte adiabatische koeling waarbij regenwater bij hogere buitentemperaturen zorgt voor de koeling van de buitenlucht voor hij wordt ingeblazen.
Andere duurzame aspecten: laterale beglazing in de gevels, geklimatiseerde plafonds in de kantoren, hemelwater voor de tuinen en de toiletten. De publieke ruimte is natuurlijk geventileerd en heeft een aangenaam klimaat dankzij royaal groen en 100 hoogstammige bomen die de lucht zuiveren.
De renovatie is aangevat voor start ontwerp. De nieuwbouw zou zich voegen naar het bestaande. De materialen worden geïnventariseerd en technisch beoordeeld. De inventaris vormt de materialenstaat waarmee van start gegaan wordt bij het ontwerp van de invulling.
Startend met een goed onderbouwd onderzoek gebaseerd op steekproeven en referenties, wordt een samenwerking aangegaan waarbij onderzoek en uitvoering samenlopen. De keuze van de aannemers gebeurde op basis van kwaliteit, eenheidsprijzen voor specifieke werken én voor typeoplossingen. De uitvoerders brengen mee in kaart, studiebureaus volgen kort op en adviseren onmiddellijk in functie van uitvoering. De hoofdaannemer rapporteert over de kosten, via een open boekhouding.
Voor de 2e fase wordt gekozen voor co-creatie met de uitvoerders, zodoende de uitvoering af te temmen op kennis en kunde van alle betrokken partijen, en om tijdens de fases uitvoeringsontwerp en uitvoering nieuwe materialen en bouwtechnieken te kunnen implementeren.
Het werken met bestaande historische gebouwen en hun materialen vraagt van de studiebureaus en de opdrachtgever een creatieve en gedurfde aanpak. Deze gebouwen voegen zich niet onder de hedendaagse wetgevingen en voor materialen zijn geen attesten of plaatsingsvoorschriften. Op gebouwniveau gebeurde het overleg met de overheidsdiensten op basis van studies van de studiebureaus. Op niveau van bouwdetails werden kennis en de budgettering, van de fabrikanten deel van het overleg.
Met de restauratie en reconversie van de Gare Maritime wordt een uniek industriële site in Brussel gered en geprojecteerd in de toekomst. Het oude goederenstation vertelt de geschiedenis van de stad. Het zet deze historische laag in de beleving. Het historisch station wordt de achtergrond voor het nieuwe werken.
Gare Maritime wordt een kruisbestuivende mix van functies en activiteiten. Het project stelt zich open voor iedereen en wordt op deze manier een publieke ruimte waar een divers publiek elkaar zal ontmoeten. Het wordt een experimentele nieuwe en bruisende stadsomgeving, een nieuwe pool voor Brussel.

De aannemer heeft bij oplevering een BIM as-build aangeleverd, dit zal ingezet worden bij het onderhoud en beheer van de site.
Dat het inzetten op de herbestemming van de stationshallen een duurzame renovatie is, bewijst het behaalde BREEAM-certificaat ‘outstanding’.
Op site niveau worden duurzame materialen centraal verzameld en bewaard i.f.v. van toekomstige noden en aanpassingswerken.
vous souhaitez

vous inscrire aux awards

Découvrez ci-dessous les formulaires d'inscription.

Découvrez les photos

des éditions précédentes

Cliquez pour voir les albums