BKO SINT-JOZEF

architecten- en studiebureau DENC!-STUDIO bvba

Details

Stad Eeklo
Eeklo
2020
B100411
Bart Cobbaert, architect-zaakvoerder
bart.cobbaert@denc-studio.be
http://www.denc-studio.be/projecten/bko-sint-jozef
stabiliteitsingenieur SEC bvba (in onderaanneming DENC!-STUDIO)
Description du projet
Omdat vastomlijnde herbestemmingsrecepten niet werken en in erfgoedzorg aldus maatwerk voorop staat, schreef de Stad Eeklo een wedstrijd uit om haar beoogde reconversie van kerkgebouw tot buitenschoolse kinderopvang in goede banen te leiden. Op zijn zachtst gezegd: ‘een uitdaging’! Daar waar het vroeger steeds rustig was in en rond de Sint-Jozef kerk, zouden zich nu kinderen uitleven. Het gebruik zou verschuiven van het weekend naar de week, alsook een behoorlijk andere mobiliteit met zich meebrengen. Waar de kerkhangers vroeger een dikke jas droegen tijdens de misviering, zouden binnenkort peuters in korte broek over de vloer kruipen.
De architecturale ruimtelijkheid, de kindvriendelijkheid, de circulaire aanpak, de energetische opwaardering, de toegankelijkheid en het dubbelgebruik verheffen het project tot een voorbeeldproject.
Meer dan vroeger hebben kinderen nood aan een warm nest, een plaats van rust maar ook een plek die uitnodigt tot actie, exploratie en ontwikkeling van persoonlijke competenties.
Het ontwerp vindt een nieuw evenwicht tussen de historische en architecturale waarden enerzijds en de nieuwe noden anderzijds. Omdat de nieuwe functie het resultaat is van een acute behoefte die op termijn mogelijks weer zal evolueren, is het onverantwoord om het gebouw door harde, dure ingrepen definitief te veranderen. We zijn slechts ‘te gast’.
De bestaande kerk werd gekenmerkt door één grote rechthoekige ruimte, zonder beuken. Het rond het altaar georganiseerde circulaire grondplan, met oplopende bankenrijen en koepelbekroning, evoceerde een sacrale dimensie. De liturgie werd er gevierd op een centraal plateau, waarnaar alle zitplaatsen waren gericht. Heel wat van deze elementen konden worden ‘gerecupereerd’ én als troef ingezet. De visuele leesbaarheid en ruimtewerking werden bewaakt. Hoge muren, kasten of volumes die de ruimte zouden verbrokkelen of opsplitsen, werden gemeden.
De secundaire lokalen (vergaderruimtes, sacristie,…) werden omgetoverd tot studie-, slaap- of knutselruimte.
Omdat we niet alleen erven van zij die ons zijn voorgegaan; maar op onze beurt ook zullen nalaten aan volgende generaties, kozen we resoluut voor een omkeerbare interventie. Circulariteit ten top!
Het ontwerp respecteert de bestaande planorganisatie, rond een middelpunt, geaccentueerd door een zenitale daglichtlichtinjectie. De eerste bankenrijen, werden in functie gelaten. Ze kunnen er de kinderen verenigen rond een vertelmoment of poppenkast.
De hellende vloer en betonnen zitbanken bleven behouden, maar ter creatie van de nieuwe leef- en bewegingsvloeren afgedekt met een houten structuur, ten allen tijde terug wegneembaar. De vlakke open vloeren zijn ruim bemeten i.f.v. verder groeipotenieel, flexibiliteit en dubbelgebruik.
De ogenschijnlijk verloren ruimte tussen de banken werd zijdelings toegankelijk gemaakt d.m.v. luiken en doet dienst als bergruimte. O.a. de voormalige bankleuningen met boekenplank, worden er bewaard.
Brede hellende vlakken dienen de toegankelijkheid voor iedereen (rolstoelgebruikers en ouders met buggy).
Omdat klassieke, hoge, vrijstaande wandkasten moeilijk verenigbaar bleken met de architectuur werden langs de rondgang de vereiste borstwering uitgewerkt als rug-aan-rug kast, enerzijds toegankelijk vanuit de rondgang en hoeken, anderzijds vanop de leef- en bewegingsvloeren. Door de dubbele functie als kast én leuning, kon materiaal worden uitgespaard.
Het resultaat oogt fris en hedendaags. De verwezenlijking illustreert de kracht van reconversie.
Waar mogelijk werden materialen gerecupereerd (bv. het centraal plateau, de in functie blijvende banken én de bijhorende kussens).
Nieuwe materialen voor de omkeerbare invulling werden gekozen o.b.v. hun milieu-impact en duurzaamheid. De evaluatie gebeurde a.d.h.v. technische fiche, LCA-analyse, NIBE-milieuprofiel, C2C-certificatie of ander keurmerk. Hoe meer kwaliteiten, des te meer kans een materiaal maakte te worden weerhouden.
De bestaande dakafdichting werd niet gesloopt, maar kreeg een nieuw leven als dampscherm.
Bij de afdekking van de betonnen banken werd gebruik gemaakt van bio-ecologisch verantwoord FSC-hout. Hierboven vinden we een akoestisch performant droog afbouwsysteem bestaande uit geperste platen, vervaardigd uit gips en cellulosevezels afkomstig van gerecycleerd papier. De linoleum afwerking is een natuurproduct (lijnolie, geperst uit vlasplantzaden) zonder kunstmatige chemicaliën. Linoleum wordt CO2-neutraal geproduceerd met een minimum een energie. De diverse kleuren maken visuele oriëntering mogelijk, naar de principes van universal design. Linoleum is slijtvast en goed bestand tegen water. Het oppervlak vangt weinig vuil en is daardoor antiallergisch. Het is biologisch afbreekbaar, recycleerbaar en wordt ook effectief gerecycleerd! Het geniet een C2C en Natureplus keurmerk.
De vaste kasten werden gerealiseerd in een kwalitatieve berkenmultiplex: een kwalitatieve resthouttoepassing ondermeer gekenmerkt hoge mechanische kwaliteiten.
De herbestemming bracht andere (norm)eisen met zich mee (o.a. hogere temperaturen, ventilatiedebieten en luxniveaus).
Er ons van bewust zijnde dat de nieuwe installaties een korter leven beschoren zullen zijn dan het gebouw, besteedden we bijzondere aandacht aan de mogelijkheden tot onderhoud, herstel en vervanging. In respect tot het erfgoed moet dit kunnen zonder gevolgschade.
De grote ruimte van de centraalbouwkerk, kent geen dragende tussenmuren noch kolommen. Metalen vakwerkspanten maken de overspanning. Bij de reconversie zetten we het bestaande plenum in ter verloop van de ventilatiekanalen. Gezien de technische onhaalbaarheid van vloerverwarming en de erfgoed onverenigbaarheid van radiatoren, staan deze kanalen ook in voor de warmtetoevoer. Door de BaOpt inregeling zijn er geen hinderlijke gerichte, maar diffuus zachte luchtstromen.
Gezien de hoge thermische inertie van de constructie, het grote luchtvolume en de afgemeten hoeveelheid ramen op het zuiden, is oververhitting geen risico.
Gezien uit hoofde veiligheid sowieso een nieuw brandwerend plafond diende aangebracht, werd hier ineens de akoestiek verbeterd en de verlichting aangepakt. Klaar voor een nieuwe toekomst.
Het (moeten) sluiten van de kerkdeuren, is vaak een emotioneel proces. Telkens blijkt weer hoe belangrijk het gebouw voor de lokale gemeenschap wel was, of nog steeds is. Velen kennen nog wel iemand die er is gedoopt, getrouwd of begraven.
Het herbestemmen van erfgoed is meer dan een nieuwe inhoud geven aan een hoop oude stenen. Er werd dan ook nauw afgestemd met diverse belanghebbenden.
Zo werd bijvoorbeeld in samenspraak beslist de winterkapel nog tijdens een overgangsperiode dienst te laten doen als gebedsruimte of stilteplaats. Er werd hiertoe een aparte toegang behouden.
Gezien de kinderopvang zich organiseert in de buitenschoolse uren, kan het gebouw overdag door anderen worden gebruikt. De ruim bemeten open vloeren zijn flexibel in gebruik. Door hun rijkelijke vrije hoogte lenen ze zich tot expositieruimte, educatieve en/of sociale projecten.
De ruimtelijkheid en openheid dienen de flexibiliteit. Om dubbelgebruik ook logistiek functioneel vlot te kunnen laten verlopen is voorzien in voldoende berging. Ook het nieuw terras, de speelinfrastructuur en de wilde tuin blijken extra troeven.
Nu reeds werd een samenwerking opgezet met de nabijgelegen lagere school. Deze plant er muzische en creatieve activiteiten, spel en bewegingsopvoeding. In de toekomst staan er nog (wijkgebonden) socio-culturele activiteiten gepland. Alternerende functies, medegebruik en ruimtelijke aanpasbaarheid zijn sleutelbegrippen in de herbestemming.
De stad Eeklo onderschreef het burgemeestersconvenant en beloofde hiermee 40% minder broeikasgassen uit te stoten tegen 2030. Het wedstrijdbestek stelde die doelstelling nog scherper: ‘het gebouw moet na herinrichting nú reeds aan deze doelstelling voldoen’.
Het thermisch isoleren van het erfgoed werd benaderd als een interdisciplinaire opgave waarbij cultuurwaarden, bouwfysica, historische materialen en constructies in samenhang dienden te opereren. Vanuit bouwfysisch oogpunt genoot buitenisolatie de absolute voorkeur. Vanuit erfgoedzorg, zou dit echter de eigenheid van het gebouw té sterk aantasten. DENC!-STUDIO zocht naar een manier om een evenwicht te vinden tussen beide. Na onderzoek bleek het mogelijk om de buitenmuren volledig na te isoleren in de spouw. Het geheel kreeg een warme muts, door het plat dak en de betonnen kroonlijst langs de buitenzijde te isoleren. De bestaande roofing van het plat dak werd behouden en kreeg een nieuwe functie als dampscherm.
Het buitenschrijnwerk werd vervangen door een thermisch hoogwaardige versie.
Het gebouw kreeg een warmtepomp verwarming en balansventilatiesysteem met BaOpt-regeling.
Om de iets minder gunstige aspecten van de ruwbouw te neutraliseren werd verder geïnvesteerd in een PV-installatie ter hernieuwbare energieproductie.
In functie de grotere sanitaire afname werd voorzien in extra regenwateropvang en -recuperatie.
Het gebouw kijkt zijn nieuwe toekomst zuinig tegemoet.
vous souhaitez

vous inscrire aux awards

Découvrez ci-dessous les formulaires d'inscription.

Découvrez les photos

des éditions précédentes

Cliquez pour voir les albums